بنام خداوند بخشنده مهربان

 


    کاتالیزور انتقال فاز PTC

    (PTC) Phase Transfer Catalyst


    کاتالیست انتقال فاز (PTC) ماده ای است که انتقال یک واکنش دهنده از یک فاز به فاز دیگر را تسهیل می کند. در بسیاری از واکنش های شیمیایی، واکنش دهنده ها در فازهای مختلفی مانند جامد-مایع، مایع-مایع یا مایع-گاز وجود دارند. استفاده از یک PTC می‌تواند کارایی و بازده چنین واکنش‌هایی را با امکان تماس مؤثرتر واکنش‌دهنده‌ها با یکدیگر افزایش دهد.

    مفهوم کاتالیزور انتقال فاز برای اولین بار در دهه 1960 مطرح شد و از آن زمان تاکنون کاربرد گسترده ای در فرآیندهای مختلف صنعتی پیدا کرده است. PTC ها به ویژه در سنتز آلی مفید هستند، جایی که می توانند واکنش هایی را فعال کنند که در غیر این صورت انجام آنها دشوار یا غیرممکن است.


    مکانیسم عمل

    Mechanism of Action



    مکانیسمی که توسط آن PTC ها عمل می کنند شامل تشکیل یک کمپلکس بین کاتالیزور و یکی از واکنش دهنده ها، به طور معمول گونه های یونی است. سپس این کمپلکس می‌تواند سطح مشترک بین دو فاز را طی کند و به واکنش‌دهنده اجازه می‌دهد از یک فاز به فاز دیگر حرکت کند. پس از رسیدن به فاز مورد نظر، واکنش دهنده می تواند با وجود کاتالیزور، واکنش را ادامه دهد.


    انواع PTC

    Types of PTCs


    PTC ها را می توان به طور کلی به دو دسته تقسیم کرد: نمک های اونیوم (Onium salts) و اترهای تاجی شکل. نمک های اونیوم ترکیبات چهارتایی آمونیوم یا فسفونیوم هستند که در مخلوط واکنش جفت های یونی را با گونه های آنیونی تشکیل می دهند. از سوی دیگر، اترهای تاج، پلی‌اترهای حلقوی هستند که می‌توانند کاتیون‌ها را محصور کنند و به آنها اجازه انتقال از طریق مرز فاز را می‌دهند.


    کاربردهای کاتالیست انتقال فاز

    Applications of PTC


    PTC ها در طیف گسترده ای از واکنش های شیمیایی، از جمله واکنش های جایگزینی هسته دوست، آلکیلاسیون و اکسیداسیون کاربرد دارند. آنها به ویژه در واکنش های مربوط به گونه های هسته دوست که در یک فاز غیرقابل اختلاط وجود دارند، مانند یک محلول جامد یا یک محلول آبی، مفید هستند. با فعال کردن انتقال این گونه ها به فاز آلی که در آن واکنش انجام می شود، PTC ها می توانند به طور قابل توجهی سرعت و گزینش واکنش را افزایش دهند.

    یکی از مزایای کلیدی استفاده از PTC ها این است که اغلب می توانند نیاز به حلال های آلی گران قیمت و غیر دوستدار محیط زیست را برطرف کنند. با فعال کردن واکنش‌ها در محیط‌های آبی، PTC‌ها می‌توانند به فرآیندهای شیمیایی سبزتر و پایدارتر کمک کنند.


    نمونه های کاتالیست انتقال فاز (PTC).

    Phase Transfer Catalyst (PTC) Examples


    کاتالیزورهای انتقال فاز (PTCs) ترکیباتی هستند که انتقال واکنش دهنده ها را از یک فاز به فاز دیگر، معمولاً از یک فاز آبی به یک فاز آلی، تسهیل می کنند. این فرآیند اغلب در سنتز آلی برای بهبود کارایی واکنش و گزینش پذیری استفاده می شود. PTC ها به ویژه در واکنش های مربوط به یون ها یا مولکول های قطبی مفید هستند، جایی که روش های سنتی ممکن است موثر نباشند.

    چندین نمونه از کاتالیزورهای انتقال فاز وجود دارد که معمولاً در سنتز آلی استفاده می شوند. این مثال‌ها شامل موارد زیر است، اما محدود به آن‌ها نیست:

    1. تتراn- بوتیل بروماید (TBAN)

    Tetra-n-butylammonium bromide

    : TBAB یک نمک آمونیوم چهارتایی است که به طور گسترده به عنوان کاتالیزور انتقال فاز استفاده می شود. این به ویژه در واکنش های شامل آلکیل هالیدها و سایر هالیدهای آلی موثر است. TBAB می تواند انتقال این هالیدها را از فاز آبی به فاز آلی تسهیل کند و امکان واکنش های کارآمد و انتخابی را فراهم کند.

    1. تری اتیل بنزیل آمونیوم کلراید

     Benzyltriethylammonium chloride (TEBAC)

     یکی دیگر از نمک های آمونیوم چهارتایی است که معمولاً به عنوان کاتالیزور انتقال فاز استفاده می شود. این به ویژه در واکنش های مربوط به جایگزینی هسته دوست، مانند سنتز اتر ویلیامسون موثر است. TEBAC می تواند انتقال یون های آلکوکسید را از یک فاز آبی به یک فاز آلی تسهیل کند و باعث تشکیل اترها شود.

    1. اترهای تاجی شکل :

               Crown ethers

     اترهای تاج پلی اترهای حلقوی هستند که به دلیل توانایی خود در کمپلکس شدن با کاتیون های فلزی شناخته شده اند. در زمینه کاتالیز انتقال فاز، اترهای تاج می‌توانند انتقال کاتیون‌های فلزی را از فاز آبی به فاز آلی تسهیل کنند و امکان واکنش‌های کاتالیزور فلزی کارآمد را فراهم کنند. اترهای تاج مخصوصاً در واکنش‌های مربوط به کاتیون‌های فلز قلیایی، مانند سنتز اتر ویلیامسون، مفید هستند.

    1. کریپتاندها:

           Cryptands

    کریپتاندها ترکیبات ماکروسیکلیک هستند که شبیه اترهای تاج هستند اما حاوی اتم های دهنده اضافی هستند. مانند اترهای تاج، کریپتاندها قادر به کمپلکس شدن با کاتیون های فلزی و تسهیل انتقال آنها بین فازها هستند. کریپتاندها به ویژه در واکنش‌های مربوط به کاتیون‌های فلزات واسطه مانند پالادیوم یا مس مؤثر هستند، جایی که ویژگی‌های کمپلکس آن‌ها می‌تواند فعالیت کاتالیزوری را افزایش دهد.

    1. نمک های فسفونیوم:

            Phosphonium salts

     نمک های فسفونیوم، نمک های آمونیوم چهارتایی هستند که در آن یک یا چند جایگزین از گروه های حاوی فسفر هستند. این ترکیبات می توانند به عنوان کاتالیزورهای موثر انتقال فاز در انواع واکنش ها از جمله واکنش های جانشینی هسته دوست و واکنش های کواترنیزاسیون عمل کنند. نمک های فسفونیوم به ویژه در واکنش های مربوط به هسته دوست ها با حلالیت کم در حلال های آلی مفید هستند.

    1. پلی اتیلن گلیکول (PEG)

           Polyethylene glycol (PEG)

    : PEG یک پلیمر محلول در آب است که می تواند به عنوان کاتالیزور انتقال فاز در واکنش های خاص استفاده شود. PEG می‌تواند با واکنش‌دهنده‌های آبگریز کمپلکس‌هایی ایجاد کند که به آنها اجازه می‌دهد از فاز آبی به فاز آلی منتقل شوند. کاتالیز انتقال فاز مبتنی بر PEG به ویژه در واکنش های مربوط به ترکیبات حساس به آب مفید است.

    این نمونه ها تنها بخش کوچکی از کاتالیزورهای انتقال فاز را نشان می دهند که برای استفاده در سنتز آلی در دسترس هستند. هر یک از این کاتالیزورها خواص و کاربردهای منحصر به فردی دارند که آنها را به ابزارهای ارزشمندی برای بهبود کارایی واکنش و گزینش پذیری تبدیل می کند. با تسهیل انتقال واکنش دهنده ها بین فازها، کاتالیزورهای انتقال فاز طیف وسیعی از تبدیلات آلی را امکان پذیر می کنند که در غیر این صورت چالش برانگیز یا غیر عملی خواهند بود. با ادامه پیشرفت تحقیقات در این زمینه، این احتمال وجود دارد که کاتالیزورهای انتقال فاز جدید و مبتکرانه ای توسعه یابد و قابلیت های سنتز آلی را بیشتر گسترش دهد.


    چالش ها و ملاحظات

    Challenges and Considerations


    در حالی که PTC ها مزایای زیادی دارند، استفاده از آنها بدون چالش نیست. یکی از ملاحظات کلیدی هنگام استفاده از PTC، انتخاب کاتالیزور و سازگاری آن با واکنش دهنده ها و شرایط واکنش است. علاوه بر این، مسائلی مانند بازیابی کاتالیزور و بازیافت باید در نظر گرفته شود تا از دوام اقتصادی فرآیند اطمینان حاصل شود.

    علاوه بر این، طراحی و سنتز PTC های جدید با گزینش پذیری و کارایی افزایش یافته همچنان یک حوزه فعال تحقیقاتی است. هدف محققین با تنظیم ساختار و خواص PTC ها، توسعه کاتالیزورهایی است که در انواع خاصی از واکنش ها بسیار موثر هستند و دامنه کاتالیز انتقال فاز را بیشتر گسترش می دهند.


    با تلاش پژوهشگران صنایع شیمیایی ، نقش PTC ها در ایجاد فرآیندهای سبزتر و کارآمدتر احتمالاً اهمیت فزاینده ای پیدا می کند. تلاش‌های تحقیقاتی با هدف توسعه PTC‌های جدید و گسترش کاربردهای آن‌ها به نوآوری در این زمینه ادامه خواهد داد.

    در نتیجه، کاتالیز انتقال فاز نشان‌دهنده یک استراتژی قدرتمند برای افزایش کارایی و انتخاب‌پذیری واکنش‌های شیمیایی است. با پیشرفت‌های مداوم در طراحی و کاربرد کاتالیزور، PTC‌ها نقشی محوری در شکل‌دهی آینده سنتز شیمیایی و فرآیندهای صنعتی دارند.


    برای مطالعه بیشتر :

    Marc Halpern "Phase-Transfer Catalysis" in Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry 2002, Wiley-VCH,

    Weinheim. doi:10.1002/14356007.a19_293


     


    به سایت فرحناز ایران پور خوش آمدید


    در فرهنگ ما ایرانیان خواهر به عنوان غمخوار و محرم راز شناخته میشود. این سایت به یاد

     "فرحناز ایران پور"،

    شیمیست و دانش آموخته پژوهشگاه شیمی و مهندس شیمی، ساخته شده است.

    با آرزوی شادی روح همه درگذشتگان

    سعید ایران پور 


     


    شیمی معدنی


    شیمی معدنی: بررسی اجمالی

    اصول و مفاهیم پایه شیمی معدنی

    خواص و کاربردهای مواد معدنی

    روش های استخراج و فراوری مواد معدنی

     ...مشاهده همه موضوعات مرتبط


     


    مدرسه اینترنتی فرحناز ایران پور


    https://school.iranpour.ir/index.php